تبلیغات
زنبور عسل و فرآورده های آن - پدیده بچه طبیعی و نحوه پیشگیری از وقوع آن در زنبورستان ها(7)

جنبه های فصلی و نژادی بچه دهی

شکی نیست که فصل در تولید مثل و بچه دهی کلنی های زنبورعسل مهمترین نقش را دارد و از مشاهدات و تجربیات مختلف چنین استنباط می شود که بچه هایی که در فصل بهار در اردیبهشت و خرداد تولید می شوند عسل کافی ذخیره کرده و  جمعیت کافی برای گذراندن موفق زمستان تولید می کنند ولی بچه هایی که در تابستان تولید شوند معمولاً ضعیف و کم جمعیت بوده و در زمستان به همین دلیل تلف می شوند.

برای پیشگیری از خروج بچه طبیعی از کندو، ایجاد دود، سروصدا و اضطراب، پاشیدن آب و بخار روش های مناسبی نیستند و در اینگونه موارد دیده شده است که بچه به یکباره و با هم خارج نشده و بعد از تأخیری چند ساعته خارج گردیده است. بنابراین زنبوردار باید تلاش نماید تا قبل از اینکه کلنی تصمیم به بچه دادن بگیرد از وقوع آن جلوگیری نماید.

در رابطه با جنبه های نژادی بچه دهی باید گفت که تولید بچه دقیقاً بستگی به خصوصیات ژنتیکی نژادهای زنبور عسل دارد. آب و هوا و شرایط محیطی از جمله میزان بارندگی، درجه حرارت محیط، زمان گلدهی و غیره در نواحی مختلف متفاوت است و زنبورهای هر ناحیه ای بسته به این شرایط اختلاف های رفتاری دارند که این اختلافات مشخصات ثابت نژادها را تشکیل می دهد. تولید مثل در زنبورعسل فقط از طریق بچه دهی طبیعی یا مصنوعی صورت می گیرد، نشانه های بچه دادن از نژادی تا نژادی دیگر و از منطقه ای تا منطقه دیگر متفاوت است. بعضی نژادها از نظر صفت بچه دهی از نژادهای دیگر مستعدترند و تصور می شود که ساخت تعداد زیادی سلول ملکه یا شاخون نشانه ای از علاقه بیشتر کلنی به بچه دادن باشد.

در جریان بچه دادن کندو تقریباً نیمی از جمعیت آن همراه با ملکه خارج شده و برای یافتن لانه ای مناسب موقتاً در محلی مثل روی شاخه درختان، تیر برق، روی دیوار و غیره جمع می شوند.

برای گرفتن بچه های طبیعی در بهار که خارج از کنترل زنبوردار از کندو خارج می شوند و از قدیم الایام در زنبورستان ها مرسوم می باشد بهترین راه گذاشتن کندوهای کوچک یا کندوهای طعمه تنه درختی در محوطه زنبورستان و اطراف آن یا آویزان کردن کندوهای حصیری از درخت ها و یا بوته های زنبورستان است. با این روش بچه هایی که به دور از کنترل زنبوردار از کندوها خارج شده و به دنبال لانه جدید می گردند اکثراً گرفته شده و بعد از مدتی در کندوهای معمولی مستقر می شوند. البته تعداد زیادی از بچه های طبیعی نیز از دسترس زنبوردار خارج شده و زنبورستان را به مقصد نامعلومی ترک می کنند. در این روش زنبورهای پیشاهنگ که دنبال محلی مناسب برای بچه می گردند به طرف کندوی طعمه آمده و در اطراف آن پرواز می کنندو سپس در صورت انتخاب آن بر روی آن نشسته و ملکه نیز به آنها می پیونددو اگر کندوی طعمه آویزان باشد خوشه ای را در قسمت بیرونی کف آن تشکیل می دهند. سپس با رفتن پیشاهنگان به داخل آن وضعیت آن را بررسی کرده و حجم آن را اندازه گیری می کنند و در صورت مناسب بودن و انتخاب آن به تدریج به داخل آن وارد شده و کلنی جدیدی را تشکیل می دهند.

یکی از روش های بسیار معمول و مشهور پیشگیری از بچه دهی کلنی روش دی ماری است. برای اینکار ابتدا تمام شان های موجود در کندو مورد بررسی قرار گرفته و تمام سلول های ملکه ساخته شده را باید خراب نمود. سپس شان های کندو را خارج نموده و فقط یک شان که حاوی ملکه و زنبورهای روی آن است در وسط کندو گذاشته وبقیه فضای آن با شان های خالی پر می شود. روی این بدنه یک شبکه ملکه قرار دادهو روی آن یک یا دو طبقه حاوی شان های خالی قرار می گیرد. بقیه شان های کلنی را که حاوی نوزادان و زنبورهای روی آن است در داخل طبق دیگری قرار گرفته و روی قسمت فوقانی کندوی مورد نظر گذاشته می شود. این کلنی تمام زنبورهای خود را داراست با این تفاوت که ملکه در طبقه اول با فضای کافی برای تخمریزی محبوس شده و نوزاداندر طبقه فوقانی واقع شده اند و فاصله ای بین ملکه و نوزادان قبلی وجود دارد. در حدود ده روز بعد مجدداً شان های طبقه فوقانی را بررسی کرده و در صورتی که سلول ملکه ساخته شده بود از بین برده می شود. در مدت 21 روز از شروع این کار تمام نوزادان طبقه فوقانی متولد شده و فضای خالی نیز برای ذخیره سازی عسل به کار برده می شود. ضمناً در بدنه اصلی کندو نوزادان جدیدی پرورش داده می شوند. با اجرای این روش معمولاً بچه کندو تولید نخواهد شد.

علاوه بر نکات فوق الذکر باید توجه داشت که چون تولید بچه کندو اساساً غریزی و ژنتیکی است باید حتی الامکان از نژادهایی استفاده شود که ذاتاً تمایل زیادی به تولید بچه کندو نداشته باشند.برای پیشگیری از بچه دهی زیاد نژادهایی که ذاتاً تمایل زیادی به بچه دهی دارند بهترین کار اصلاح نژاد ژنتیکی و حذف تدریجی ژن های مربوطه می باشد.

یکی از روش های دیگر پیشگیری از وقوع بچه طبیعی در کلنی هایی که دارای ملکه مسن می باشند تعویض ملکه کلنی می باشد به این صورت که وقتی یک کلنی پرجمعیت و قوی بوده و در موقعیتی مناسب باشد قبل از اینکه تصمیم به بچه دادن بگیرد می توان با معرفی ملکه ای جوان و بارور از بچه دادن کلنی جلوگیری کرد. بنابراین با توجه به موارد ذکر شده تصور می رود که بهترین روش برای پیشگیری از وقوع بچه طبیعی بکار گرفتن روش های صحیح مدیریتی در زنبورستان می باشد. به این صورت که در اوایل بهار با مساعد شدن هوا وقوی شدن کلنی ها زنبوردار بایددر بازدید اولیه کلنی هایی را که جمعیت خوبی دارند و دارای چندین قاب شفیره جوان و پیر بوده و ملکه جوان و تخمریز دارد جدا نموده و بطور مرتب زیر نظر داشته باشد. در این موقع تولید کننده باید سیاست مدیزیتی زنبورستان خود را روشن نماید که آیا می خواهد عسل تولید کند و یا تعداد زنبورهای خود را افزایش دهد و یا به چه نسبتی از زنبورهای خود عسل و بچه تولید کند. با بازدید مرتب کندوهاقبل از اینکه کندوها تب بچه دهی بگیرند، از کندوهایی که جمعیت شان به حد تقسیم رسیده و دارای 6-5 قاب شفیره می باشند اگر مد نظر تولید عسل باشند به رویشان طبقه اضافه نموده و فضای آنها را افزایش دهد تا کلنی بتواند فضای بالا را به ذخیره عسلاختصاص داده و ملکه در قاب های کندو تخمریزی نماید و یا اگر سیاست بچه گیری باشد با رعایت اصول آن از کندوهای فوق بچه مصنوعی گرفته و به این صورت از وقوع بچه طبیعی جلوگیری نماید. بعضی مواقع نیز احتمال دارد چندین بچه ضعیف از یک کندو خارج شده و از طرفی سبب متلاشی شدن کلنی مادر و از طرف دیگر خود نیز به علت ضعیف و کم جمعیت بودن در زمستان تلف شوند.

 

منبع: مجله علوم و فنون زنبورعسل ایران، شماره 2، صص 9-4


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.